निर्वाचनमा पराजयको दोष नेतृत्वले लिनैपर्छ

'आजको पार्टी संरचनामा विपी कोइराला वा गान्धी नै आए पनि सफल हुने सम्भावना छैन'

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
प्रदिप गिरी

नेपाली कांग्रेसको पुनर्यौवन-४

नेपाली कांग्रेसको पुनर्याैवन विषयलाई केन्द्रमा राख्दै हिमाल दैनिकले पछिल्लो समय नेपालको राजनीति र विशेष गरी यो पार्टीलाई नजिकबाट चिन्दै र विश्लेषण गर्दै आएका विभिन्न राजनीतिक विश्लेषकसँग बहस र विचार विमर्शको सुरूवात गरेको छ। यसै सन्दर्भमा नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य एवम् प्रखर विश्लेषक प्रदिप गिरीसँग गरेको कुराकानीमा आधारित विचारको सम्पादित अंशः

हालै सम्पन्न निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसलाई आएको मतका बारे नेतृत्वले आफ्नो भूमिकाका बारेमा आत्ममूल्यांकन अथवा आत्मसमिक्षा गर्न लाज माने जस्तो गरिरहेको छ।

केही दिनअघि मात्रै केन्द्रीय समितिको बैठक एक पटक बस्यो। उक्त बैठकमा साथीहरू जुहारी खेलेजस्तो गर्नु भयो।

एकथरीले अहिलेको निर्वाचनमा पराजयको दोष सभापति शेरबहादुर देउवाको मात्रै देख्ने र अर्को थरिले त्यो भन्दा फरक रूपले व्याख्या र बचाउ गर्ने काम भयो।

यो नेतृत्वको कसौटीको तरिका होइन। संगठन र सिद्धान्तका जस्तै राम्रा कुरा गरे पनि अहिलेको पराजयमा नेतृत्वको भूमिका छ, छ र छ। तर, स्मरणीय के छ भने, यसमा नेतृत्वको मात्रै एकल भूमिका छैन।

जस्तै प्रतिभाशाली मानिस अथवा दुनियामा गुप्तचरको इतिहासमा अत्यन्त नाम चलेका अमेरिकी केन्द्रीय अनुसन्धान विभागका चर्चित प्रमुख एलन वेल्श डुलल्स वा भारतमा रअ बनाउने रामेश्वरनाथ काव वा रुसको गुप्तचर विभाग चेका बनाउने फेलिक्स डीजरजिन्स्की जस्ता जो कोहि व्यक्तिलाई नै आज नेपालको राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागको प्रमुख बनाइदिनु भयो भने पनि ऊ असफल नै हुन्छ।

किनकि हाम्रो अनुसन्धान विभागको संरचना कति कमजोर छ भन्ने कुरा माओवादी युद्वको समयमा बुझियो। आज पनि बुझिएको छ। देशको प्रधानमन्त्रीलाई आफ्नो सरकार आज जान्छ कि, भोलि जाने हो भन्नेसम्म पनि थाहा हुँदैन।

प्रधानमन्त्री भइसकेको व्यक्तिलाई माओवादी र एमाले चुनावमा मिल्दैछन् भन्ने कुरा शहरभरी हल्ला भइसक्दा पनि जानकारी हुँदैन। अनुसन्धान विभागको विशेषता यस्तो छ।

भनेपछि शेरबहादुर देउवा र रामचन्द्र पौडेलको कुरा छोडिदिउँ, आजको पार्टी संरचनामा विपी कोइराला वा गान्धी नै आए पनि सफल हुने सम्भावना थिएन।

यो भनेर मैले कुनै वर्तमान नेताको अपमान गर्न खोजेको पटक्कै होइन। आजको यो कुहिएको अवस्था जो हामी देख्दै छौं, यो दुई वर्षको परिणाम होइन। यो शेरबहादुर र रामचन्द्रको कमिकमजोरीका कारणले मात्रै भएको होइन। लामो वैचारिक र सांगठनिक कारणले आजको यो अवस्था आएको हो।

विपी कोइरालाको २०३९ सालमा देहान्त भयो। कोइरालाको देहान्त भएको ६ वर्षपछि सोभियत युनियनको विघटन भयो। विपी कोइरालाले जीवनको अन्तिम दिनसम्म पनि कम्युनिष्टहरुसँग मिल्नुपर्छ भन्ने पक्षमा रहनुभएन।

उहाँले कम्युनिष्टहरुको विरोध गरेका कुरा उहाँका भाषण र साहित्यबाट पनि बुझ्न सकिन्छ। साच्चै भन्ने हो भने उहाँको राष्ट्रिय मेलमिलापको सिद्धान्त पनि कता कता कम्युनिष्ट विरुद्ध लक्षित थियो कि भन्ने देखिन्छ।

कम्युनिष्टहरुले देश विगार्न आँटे। मुलुक रूस र चीनको शिकार भयो, यसबाट देश बचाउनु पर्छ। देश बचाउँ भारतीय सुरक्षा हस्तक्षेपका विरुद्ध बरू राजासँग मिलेर अघि बढ्नुपर्छ भन्ने उहाँको राष्ट्रिय मेलमिलापको नीति थियो।

तर, उहाँको निधन भएको ६ वर्षपछि सोभियत यूनियन विघटन भयो।

उहाँको भाषणमा सोभियत यूनियनको विरुद्धमा उसको  दूतावास घेरेको भन्ने प्रचार प्रचार र भाषणमा पढ्न पाइन्छ। त्यहीबीचमा एकाएक विश्वको राजनीति नै बदलियो। दुई ध्रुवीय विश्व एक ध्रुवीय हुन पुग्यो।

कम्युनिष्टहरु रहँदै रहेनन्। आज जे जति कम्युनिष्टहरु छन् उनीहरु पनि हिँजोका कम्युनिष्टहरु होइनन्। सोभियत युनियन विघटन पूर्वका कम्युनिष्ट होइनन्। भूमण्डलीकरणमा विश्व प्रवेश गरिसकेको छ।

चुनावको बेलामा हामीले कम्युनिष्टहरु एक दलीय तानाशाही व्यवस्थामा जान चाहन्छन र मानिसको स्वतन्त्रता अपहरण गर्दैछन भन्ने प्रचार गर्यौं। तर, वास्तवमा त्यो नारा नै हाँस्यस्पद थियो। कम्युनिष्टहरुले सके भने एक दलीय शासन व्यवस्थामा जान चाहन्छन् होला र जालान पनि। तर, भूमण्डलीकरणको आजको दुनियाँमा चीनलाई पुरानो व्यवस्था धान्न गाह्रो भएको छ र त्यहाँ पार्टीको विधान छिटै नै परिमार्जन हुँदै छ। त्यहाँ पनि एक दलीय शासन चल्न सक्ने अवस्था छैन।

यसमा पूँजीको अधिनायकवाद अर्थात (एकात्मक पूँजीवाद) आउन सक्ला। तर, कम्युनिष्ट अधिनायकवाद आउनै सक्दैन। तर पनि हामीले चुनावको समयमा यी कुरा बोल्यौं। विगत झण्डै झण्डै ३० वर्षमा विश्व राजनीतिमा आएको परिवर्तनलाई अझै पनि हामीले आत्मसाथ गर्न सकिरहेका छैनौं। त्यो आत्मसाथ गर्न नसक्दा कांग्रेसले नयाँ एजेण्डा बनाउन सकेको छैन।

त्यसैले रामचन्द्र र शेरबहादुरले गरेनन् वा सकेनन् भन्ने होइन। कांग्रेसको एजेण्डालाई परिमार्जन गर्ने कुराको जुन भूमिका गिरिजावावुले गर्नु भएको थियो त्यो नगरी जानु भयो। सायद उहाँलाई यो गर्ने भाग्य थिएन होला।

त्यसबाहेक कांग्रेससँग सम्बन्धीत शिक्षक, प्राध्यापक, बुद्धिजिवि जो थिए उनीहरुले पनि आफूले गर्नुपर्ने काम जस्तो राजनीतिक शास्त्रको विषयमा पुस्तकहरू लेख्ने अथवा विश्व भूमण्डलीकरणको राजनीति अनुरूप कांग्रेस बदलिनुपर्छ भन्ने विषयमा भन्दा पनि कसरी राजदूत बन्ने र कहाँ नियुक्ति लिएर आयोगमा बस्ने भन्ने मै बढि ध्यान केन्द्रीत भयो। सबै दलले भागवण्डामा चलाएपछि त्यसैमा सबै लागे। जसले गर्दा कांग्रेस गहन सैद्धान्तिक दिशाविहिनताको अवस्थामा रहन पुग्यो। त्यसका अलवा चुनावको समयमा कम्युनिष्टहरु प्रचार शैलीमा अगाडि देखिए र अहिले पनि छन्। दुई वा चार वर्ष पछि त्यो अवस्था बदलिएला। यसमा हाम्रो केहि कमि थिए र अहिले पनि छन्।

यदि कांग्रेसको पुनर्यौवनको कुरा गर्ने हो भने यसलाई वा उसलाई दोषारोपण नगरि यसको सिद्धान्तका विषयमा गहन छलफल गर्नु परेको छ। संगठनको संरचनामा परिमार्जन आवश्यक छ। वर्तमान अवस्थामा सरकारको काम यो हो र पार्टीको यो थियो भन्ने स्पष्ट कुरा गर्नुपर्छ।

विभिन्न बहानामा घुमाइ फिराइ कुरा गर्न हुँदैन। हामीले आधारभूत कुरा स्वीकार गर्दै यसमा नेतृत्वको असफलताबाटै कुरा सुरु हुन्छ र गर्नु पर्छ। नेतृत्वले यस्तो भयो उस्तो भयो, मतदानको दिनमा ठण्डी भयो, पानी पर्यो र हाम्रा मतदाता मतदिन आएनन अथवा जान सकेनन् भन्ने कुरा गरेर हुँदैन।

ठोस कुरा गर्दा र यथार्थ विश्लेषण गरी भन्नु पर्दा चुनाव हारिएको छ। तपाईँ भन्नुहोस्, चुनाव किन हारिएको छ? यसबारेमा कार्यकर्ताले सभापति शेरबहादुर देउवा, वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल अथवा महामन्त्री शशांक कोइरालासँग प्रश्न सोध्न सक्नुपर्छ।

यसको जवाफ उनीहरु कोहीसँग पनि छैन। उनीहरुले एकले अर्कोलाई औंलो ठड्याएर तैले गर्दा हारियो भन्नु पनि भएन। यसमा विवादै छैन कि उसले गर्दा त हारेकै हो। तर, पनि किन हारियो भन्दा यसमा नेतृत्वले जवाफ नदिएर पन्छिन पाउँछ भन्न खोजेको होइन।

यस हारका पछाडि अर्को कुनै पक्षलाई दोष देखाएर उम्किने भन्दा पनि यसको साझा जिम्मेवारी तपाई हामी सबैले लिनु पर्दछ।

यसर्थ पराजयको वैज्ञानिक विश्लेषण नगरि अन्य कसैलाई दोष दिएर आफू चोखिने प्रवृतिबाट अब कांग्रेस मुक्त हुन सक्नुपर्छ। ठण्डा दिमागले यसका कारणबारे विश्लेषण गर्दा हाम्रो विचारधारा, हाम्रो संगठनात्मक प्रणाली र हाम्रो नेतृत्व तीनवटै कुरा जिम्मेवार देखिन्छन्। तर, विचारधारा र संगठनमा दखिएका कमिकमजोरी सच्याउने पहिलो जिम्मेवारी नेतृत्वकै हो। त्यसैले अबको सुधारको सुरुवात नेतृत्वबाटै गरे हुन्छ

यी पनि हेर्नुहोस्